زیست شناسی دامغان

بوی بد دهان: علل بروز و چگونگي پيشگيري و درمان

Halitosis يا بوي بد دهان علل مختلفي دارد كه مهمترين آن بي توجهي به بهداشت دهان و دندانها است كه بعضي از غذاها نيز مزيد بر علت شده و بر شدت آن ميافزايند. اصولا تمام غذاهايي كه ميخوريم بايد در دهان خوب جويده شوند و در حقيقت هضم دهاني انجام گيرد و شيره بزاق دهان و آنزيم هاي موجود در آن غذا را شكسته و تسهيلي در هضم آن در معده و در نتيجه جذب مواد غذايي در روده به وجود بياورد. وقتي مواد غذايي جذب گرديد و از طريق گردش خون به تمام اندامها و سلولهاي بدن رسانيده شد به خاطر گردش خون و گذشتن آن از سلولهاي ريه براي اكسيژن گيري ناخواسته طعم و بوي غذاي مصرف شده از طريق دم زدن و تنفس از دهان خارج ميشود. به عبارت ديگر بوي بد بعضي از غذاها كه ساعتها و يا شايد يكي دو روز پس از مصرف از دهان شخصي به مشام ميرسد به خاطر وجود آن غذا در دستگاه گوارش نيست بلكه از ريه هاست كه از طريق گردش خون و در موقع دم و بازدم به وجود ميآيد. مسواك زدن دندانها و تميز كردن لثه ها ممكن است موقتا بوي بد غذا را از بين ببرد ولي اين بو براي مدتي در گردش خون و ريه ها باقي خواهد ماند. حتي ديده ميشود كه عرق افرادي كه سير يا ماهي خورده اند بوي سير و ماهي ميدهد‌ كه خود ثابت كننده اين حقيقت است.

توجه نكردن به بهداشت دهان و دندان، مخصوصا تميز نكردن زبان ميتواند موجب بوي بد دهان شود. غذاهاي مختلف كه در بين دندانها باقي ميمانند و وجود باكتريهاي گوناگون در دهان و مستعد بودن محيط از نظر رطوبت و گرما بهترين شرايط را براي رشد ميكربها و بروز عفونت دندان و دهان و در نتيجه بوي بد دهان به وجود ميآورد. البته برخي از روشهاي زندگي مانند مصرف سيگار، و الكل و قهوه نيز مزيد بر علت خواهند بود و به شدت بوي بد دهان خواهند افزود. خيلي به ندرت ديده ميشود كه افراد در موقع تميز كردن دندانها توجهي به مسواك كردن زبان و شستن زبان كه بهترين و مناسبت ترين محيط رشد ميكربها است به عمل آورند. زبان انسان مانند فرشي است كه در لابلاي تاروپود آن ميتواند انواع مختلف غذاهاي باقي مانده را مخفي نگه دارد و ميكربهاي زيادي را از اين طريق تغذيه كند. در اين صورت مسواك كردن زبان و شستن آن پس از صرف غذا، مخصوصا قبل از خوابيدن امريست ضروري و غير قابل اجتناب. اين عمل ميتواند با دهان شوره هاي طبيعي، مانند آب نمك نيز انجام گيرد. داشتن دندانهاي پوسيده، به كار بردن دندانهاي مصنوعي ناجور كه باعث زخم لثه و يا زبان ميشوند و يا بيماريهاي دهان نيز ميتواند موجب بوي بد دهان شوند. در اين صورت حتما بايد به دندانپزشك مراجعه نمود و به طور دقيق معاينه شد و در درمان و پيشگيري عوارض ذكر شده اقدام نمود و در نتيجه از بوي بد دهان جلوگيري كرد. در بعضي مواقع بوي بد دهان نشانگر و علائم عوارض و بيماريهايي است كه شخص يا از آن بي اطلاع است و يا اينكه رابطه آن را با بوي دهان نميداند. ناراحتيهاي كبدي، زخم هاي دستگاه گوارش، بيماري قند، گلودرد، بيماريهاي مري و ناي و ريه و غيره ميتواند موجب بروز بوي بد دهان شوند. با اين مقدمه نبايد‌ بوي بد دهان را ناديده گرفت. مخصوصا در مواقعي كه علل تغذيه اي وجود ندارد و شخصي غذاهاي بودار مصرف نكرده است ولي نفس او بوي نامطبوعي دارد. افرادي كه هميشه دهانشان خشك است و به اندازه كافي بزاق دهان ندارند به نوعي بوي بد دهان دچار ميشوند. افرادي كه ترشحات بزاق دهانشان طبيعي است به دو دليل از بروز بوي بد دهان دور هستند. اول اينكه بزاق دهان خود حاوي مواديست كه باعث از بين رفتن ميكربها ميشود و در ثاني بزاق كافي ميتواند مرتبا دهان و دندانها را شستشو دهد. در اين صورت افرادي كه به عارضه دهان خشك يا Dry Mouth دچار هستند دهانشان بوي بدي ميدهد.

براي پيشگيري و درمان بوي بد دهان روشهاي مختلفي وجود دارد كه در زير به بعضي از آنها اشاره ميشود.

1ــ بهداشت دهان و دندان و مسواك كردن مرتب دندانها پس از صرف غذا از بهترين روش هاي پيشگيري بوي بد دهان است.

2ــ مراجعه به دندانپزشك حداقل سالي دوبار صرفا براي معاينه د‌هان و دندانها و درمان پوسيدگي دندانها.

3ــ عوض كردن مسواك هر دو ماه يك بار و مصرف خمير دندان مناسب با مشورت دندانپزشك.

4ــ عادت كردن به مصرف خلال دندانها يا نخ هاي مخصوص براي تميز كردن بين دندانها

5ــ مصرف لازم و كافي آب آن هم به طور مرتب و مداوم. به عبارت ديگر شخص بايد حداقل روزي 2 ليتر يا 8 ليوان آب را در ساعات مختلف روز مصرف كند و هميشه محيط دهان را مرطوب نگه دارد.

6ــ دوري كردن از نوشابه هاي شيرين و گازدار و كافئين دار.

7ــ اگر دندانپزشك شما علتي را در دهان و دندانهاي شما براي بوي بد دهان پيدا نكرد لطفا از ايشان بخواهيد ‌شما را به پزشك ديگري معرفي نمايد تا اين موضوع به دقت پي گيري شود.

8ــ شستن دهان با مقداري آب نمك قبل از خوابيدن. البته نبايد فراموش كرد كه پس از مصرف غذاي اصلي يعني حداقل 3 نوبت در روز بايد دندانها را مسواك كرد.

غذاهايي كه باعث مرطوب نگه داشتن دهان ميشوند و يا هر عامل و عادتي سالم ميتواند در سلامتي دهان و دندان كمك كند. جويدن آدامس هاي كم شيريني باعث ازدياد ترشح بزاق دهان ميشود. نوعي از آدامس كه در آن مقداري دارچين وجود دارد و يا اسانس نعناع در آن به كار رفته. ميتواند در اين مورد ‌استفاده شود كه نه تنها باعث ازدياد ترشح بزاق ميشود بلكه از تكثير باكتريهاي دهان نيز جلوگيري ميكند.

تا چه حد از ابتلا به وبا نگران هستيد؟

به گفته کارشناسان انتقال فرد به فرد و مصرف آب و سبزی آلوده اصلی ترين راه های ابتلا به وباست .

انتشار خبر ابتلای دهها نفر به وبا و مرگ چند تن از آنان از اين بيماری، باعث نگرانی بسياری در تهران و شهرهای مرزی ايران شده است.

اين درحالی است که از کشورهای افغانستان و تاجيکستان نيز گزارش شده که بيماری اسهال (با علائم احتمالا مشابه وبا) شماری را به کام مرگ فرستاده است که به شايعات در مورد يک اپيدمی منطقه ای دامن می زند.

بيماری وبا، که 45 سال پيش برای اولين بار در ايران مشاهده شد، سابقه ای ترس آور دارد چون معمولا همراه با اپيدمی های گسترده بوده است. همچنين وبا، که اسهال آبکی و دل درد خفيف می تواند از علائم آن باشد، انواع مختلف دارد که برخی از آنها کشنده تر و خطرناک تر هستند.

خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، روز سه شنبه (هجدهم مردادماه) به نقل از رئيس اداره بيماری های منتقله از آب و مواد غذايی وزارت بهداشت، درمان و آموز پزشکی گزارش داده است که در ايران تاکنون 105 نفر به وبا مبتلا شده اند که بالاترين آمار در شهرهای قم و کرج مشاهده شده است.

تردد ساليانه ميليون ها زائر به شهر قم - که شمار قابل توجهی از آنها از کشورهای همجوار سفر می کنند - نيز باعث شده که نگرانی مسئولان وزارت بهداشت از احتمال انتقال وبا به ساير شهرهای ايران بالا بگيرد.

افرادی که فوت شده اند از شهروندان استانهای قم، کرج و همدان بوده اند.

مسئولان بهداشتی اين استانها برای پيشگيری از گسترش وبا اقداماتی را صورت داده اند از جمله به رستورانها و کبابی های کرج دستور داده شده است از فهرست غذاهای خود سبزيجات خام را حذف کنند. چون به گفته کارشناسان انتقال فرد به فرد و مصرف آب و سبزی آلوده، اصلی ترين راه های ابتلا به وبا در ايران است.

آنها همچنين هشدار می دهند که در شرايط فعلی نه فقط مصرف آب سالم ( و نوشابه های استاندارد) بلکه همچنين آگاهی عمومی و رعايت نکات بهداشتی در مبارزه و گسترش اين بيماری موثر خواهد بود.

توضیحات  دکتر ايرج خسرونيا، رئيس جامعه پزشکان متخصص داخلی در باره وبا:

--------------------------------------------------------------------------------------------

دکتر خسرونيا در ابتدا از تجربه خود در زمينه بيماری وبا در ايران چنين گفت: "حدود چهل و سه سال پيش که اپيدمی وبا در تهران و ايران وجود داشت من در بيمارستان ها مسئول درمان وبا بودم. در سال 1358 هم که وبا و شبه وبا شيوع پيدا کرد در ايران من به عنوان مسئول بخش وبای التور، مسئوليت کلی درمان وبا را بر عهده داشتم. اکنون نيز با توجه به مسئوليتی که در جامعه پزشکان متخصص داخلی در ايران دارم از طريق همکارانم در شهرستان ها اطلاعات زيادی به دست من می رسد. همچنين در جريان برگزاری سمپوزيوم ها و کنگره ها هم اطلاعات لازم را دريافت می کنم.

چند نوع وبا داريم؟ کدام نوع خطرناک تر است؟

نوع وبا بسته به اين که در کدام کشور پاندميک است دسته بندی می شود. وبا در کشور افغانستان مشاهده می شود. در کشور پاکستان همواره به صورت پراکنده وجود داشته و در هندوستان و عراق هم شايع است.

چهل سال پيش ما خوشحال بوديم که از طريق سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت و درمان ايران از صورت اندميک درآمد و ميکرب وبا رديابی نشد. اما مدتی است که مواردی معدودی گزارش شده اند و اکنون هم به صورت پراکنده در ايران مشاهد می شود و شايع ترين جاهايی هم که وبا ديده می شود مکان هايی است که جمعيت بيشتری وجود دارد و رعايت بهداشت هم مطلوب نيست.

چه عاملی باعث بروز اين بيماری می شود؟ راه های ابتلای به وبا؟

بيشتر موارد وبا ناشی از ميکربی است به نام ويبريون (ويبريوکلرا) وبا که ميکربی خميده شکل و مقاوم است. اين ميکرب از طريق مدفوع انسانی، خوردن سبزيجات و آب و مواد غذايی آلوده به انسان های ديگر منتقل می شود. شخصی که به بيماری وبا مبتلاست هر بار که به توالت می رود، ميليون ها ميکرب از او دفع می شود. چون در ايران افراد با دست خود را تميز می کنند وقتی فرد مبتلا از توالت خارج می شود هر وسيله ای را که از آن استفاده می کند، از دستگيره در تا صابون، به ميکرب وبا آلوده می کند. صابون های جامد خود باعث انتقال بيماری هستند. چون ميکرب هايی که به صابون جامد منتقل شده اند به نفر بعدی منتقل می شوند. به همين دليل ما انتظار داريم که از طريق تبليغات به مردم در مورد رعايت بهداشت فردی و عمومی آگاهی داده شود و مثلا توصيه شود که از صابون مايع استفاده کنند.

تا چه حد مسری و سرايت آن آسان است؟

بيماری وبا بسيار آسان سرايت پيدا می کند. به ويژه اگر فرد از لحاظ جسمانی ضعيف باشد و در معرض ميکرب وبا قرار بگيرد احتمال ابتلای او زياد است. اما اکثر کسانی که بهداشت را رعايت می کنند و بدن ايمنی دارند ممکن است که ميکرب وارد بدن آنها بشود ولی به وسيله اسيدهايی که در معده ترشح می شود از بين می رود. بيشتر کسانی که از نظر دستگاه گوارشی دارای ضعف ايمنی هستند و يا داروهای آنتی اسيد برای درمان زخم عثنی عشر و يا معده مصرف می کنند، بيشتر آمادگی ابتلا به وبا را دارند.

علائم اين بيماری چيست؟

علائم وبا در ابتدا به صورت يک اسهال ساده و دل درد خفيف است. اگر شخص دير به پزشک مراجعه کند به دليل شديدتر شدن اسهال و در نتيجه کاهش آب بدن دچار خشکی بدن و پوست می شود. همزمان می تواند که تب و سردرد داشته باشد. چون مقدار زيادی الکتروليت، سديم، پتاسيم، کلسيم و مواد ضروری برای بدن از طريق مدفوع دفع می شود فرد بيمار ممکن است علائم کمبود اين مواد را از جمله سرگيجه، ضعف عمومی بدن و تپش قلب هم پيدا کند. در نهايت اگر درمان صورت نگردد می تواند به فوت بيمار بيانجامد.

راه های پيشگيری چيست؟

من توصيه می کنم که از خوردن مواد غذايی مانند سالاد و سبزيجات در مکان هايی که نمی شناسيم، خودداری کنيم. ميوه ها حتما شست و شوی کامل بشود و آن دسته را که می توان بدون پوست خورد، حتما پوست بکنيم. خربزه و هندوانه هم قبلا از مصرف بايد شسته شود. سبزيجات را حتما با پرکلرين ضدعفونی کنيم. از مايع ظرفشويی هم می توان برای شستن کامل تر ميوه ها و از بين بردن لايه چربی روی آنها استفاده کرد. آن گروهی که از آب چاه استفاده می کنند حتما بايد آن را بجوشانند. از آب مانده هم کمتر استفاده کنند چون احتمال رشد ميکرب در آب مانده بيشتر است. در راه های مسافرتی هم از نوشيدن آب معمولی و غذای رستوران ها خودداری شود. اکنون گروهی از افغان ها بدون گذرنامه وارد کشور می شوند که در منازل کار می گيرند که بايد نسبت به سلامت آنها اطمينان حاصل کرد و در صورت بيمار بودن آنها سريعا به درمانگاه ارجاع داده شوند.

راه های درمان؟

راه درمان وبا بسيار آسان است. اگر در ساعت ها و روزهای اول ابتلا به پزشک مراجعه شود با آنتی بيوتيک و سرم درمانی قابل درمان است. فرد مبتلا به وبا ممکن است در همان روزهای اول ابتلا چند ليتر آب بدنش را از دست بدهد بنابراين پزشکانی که با اين بيماری آشنايی دارند سريعا دو تا رگ از بيمار می گيرند و مايع و سديم، پتاسيم لازم و همچنين آنتی بيوتيک را به بدن بيمار می رسانند.

اما متاسفانه برخی در ابتدا اقدام به خود درمانی می کنند و از داروهای گياهی استفاده می کنند که باعث تاخير در درمان می شود. من يادم است که اولين فردی که در سال 1348 در ايران در اثر ابتلا به وبا فوت کرد پزشکی از ورامين بود که اقدام به درمان خودش کرده بود و متاسفانه روش های درمانی او کافی نبود و درگذشت.

با توضیحات فوق درمی یابیم وبا خطرناک است ولی با رعایت بهداشت و اقدامات صحیح قابل پیشگیری و درمان است.

                                                                               سلامت باشید.

          گرماى شديد      و      تابش شديدتر خورشيد

با افزايش تعداد مبتلايان به سرطان پوست در فصل تابستان هيچ امرى مهم تر از حفاظت از اين بافت بدن نيست و اين امر به راحتى با ايستادن در سايه قابل انجام است. به منظور حفاظت از پوست در برابر اشعه خورشيد استفاده از كرم يا لوسيون ضدآفتاب با فاكتور حفاظت خورشيدى (SPF) حداقل ۱۵ و بكارگيرى از آن ۲۰ تا ۳۰ دقيقه قبل از قرار گرفتن در معرض نور خورشيد ضرورى است. مصرف كنندگان بايد اطمينان حاصل كنند كه تمام اعضاى بدن از جمله پاها، بازوها، صورت، گردن و مچ پا به پائين به ويژه در صورت پوشيدن صندل و دست ها بايد با اين محصول حفاظتى پوشيده شوند. همچنين در صورت شنا كردن و يا عرق كردن زياد بهتر است كه به دليل احتمال پاك شدن پوشش قبلى مجدداً از كرم در طول روز استفاده شود. كلاه مناسب ترين پوشش براى جلوگيرى از برخورد آفتاب با پوست صورت است، اما اگر از كلاه بيس بال استفاده مى كنيد ماليدن كرم ضدآفتاب به پشت گردن و گوش ها ضرورت دارد. از سوى ديگر اگر تصور مى كنيد به دليل ابرى و گرفته بودن هوا نيازى به اين پوشش محافظ نداريد اشتباه مى كنيد، چرا كه به گفته كارشناسان اشعه مضر فرابنفش خورشيد حتى از ابرها و آب نيز عبور مى كند. همچنين شن، آب و برف مى تواند نور خورشيد را منعكس كرده و ميزان اين پرتو فرابنفش را افزايش دهد. در چنين مواردى استفاده از كرم هاى با SPF بالاتر و ماليدن آن بر روى بينى و لب ها با اكسيد روى الزامى است. در صورتى كه پوست حساسى داريد خواندن برچسب روى كرم پيش از استفاده بسيار مهم است. حتى در مواردى كه اين كرم ها به لحاظ مسائل آلرژى زا و آزمايش هاى دموتولوژى كنترل شده باشند باز هم در برخى موارد پوست افراد به آنها حساسيت مى دهد. در اين شرايط به مدت ۳ روز از اين محصولات و به مقدار كم بر روى پوست آزمايش كنيد و در صورت عدم مشاهده علائم حساسيت و آلرژيك از قبيل قرمزى و التهاب مى توانيد از آن استفاده كنيد.

• كودكان و كرم هاى ضدآفتاب

يك آفتاب سوختگى شديد در دوران كودكى ممكن است خطر ابتلا به سرطان پوست را بعدها در طول زندگى شخص افزايش دهد. مراقبت از كودكان در برابر تابش خورشيد و تشعشعات مضر آن براى والدين بسيار مهم است. اينكار هميشه آسان نيست چرا كه ورزش ها و فعاليت هاى خارج از منزل كودكان مخصوصاً در تابستان وقت بسيارى را طلب مى كند. حتى هواى ابرى نيز مشكل زا است. براساس تحقيقات دانشمندان آمريكايى ۸۰- ۶۰ درصد از تابش هاى خورشيد مى تواند از لايه هاى ابر نيز گذشته و به بدن يك شناگر در عمق يك فوتى (۳۰ سانتى مترى) آب (در استخر يا دريا) برسد. تشعشعات مضر خورشيد مى توانند از آب، برف، شن و ماسه سفيد نيز عبور كنند. اگر چه ما مى توانيم تابش خورشيد را متوقف كنيم اما چند راه وجود دارد كه خطر قرار گرفتن در معرض خورشيد را در كودكان كاهش دهيم.

هنگام روز: هر وقت كه امكان داشت كودكان را از تابش مستقيم خورشيد دور نگاه داريم. بيشتر بين ساعت ۱۰ صبح تا ۲ بعدازظهر كه تابش خورشيد سوزان است.

كلاه: لبه كلاه وقتى كه كلاه به طرز صحيحى استفاده شود كودك را از تابش مستقيم خورشيد محافظت خواهد كرد. براى پرهيز از آفتاب سوختگى استفاده از كرم هاى ضدآفتاب مهم است مخصوصاً بر روى پوست گردن، گوش ها و بينى.

لباس: اگرچه تابش هاى ماوراءبنفش خورشيد مى توانند از لباس هاى نازك عبور كنند مخصوصاً اگر خيس هم باشند پارچه هايى با بافتى ضخيم و سفت از شما در برابر اين تابش ها بهتر محافظت مى كنند. با متخصص كودك خود در مورد انتخاب كرم ضدآفتاب مناسب با تركيبات مناسب براى كودك خود و نوع پوست او حتماً مشورت كنيد مخصوصاً در مورد كودكان زير ۲ سال خود. بچه هاى زير ۶ ماه بايد از تابش مستقيم آفتاب دور نگه داشته شوند. پوشاندن سطح بدن كودك با لباس بهترين نوع محافظت از پوست كودك است. البته استفاده از كرم هاى ضدآفتاب را هم نبايد فراموش كرد. ماليدن مقدار كمى كرم ضدآفتاب بر روى دست ها و صورت مفيد خواهد بود. به ياد داشته باشيد كه آسيب هاى ناشى از تابش خورشيد در پوست جمع شده باقى مى مانند. كودكان هر چه بيشتر در معرض تابش خورشيد باشند احتمال بروز مشكلات پوستى هنگام بلوغ و بزرگى بيشتر مى شود.

تذكر: قبل از استفاده از كرم ضدآفتاب بر روى پوست كودكان حتماً آن را بر روى قسمت كوچكى از پوستشان تست كنيد تا وجود يا عدم وجود حساسيت كودكان به آن كرم مشخص شود. مشكلات و خطرات ناشى از تابش مستقيم خورشيد متوقف شدنى نيست حتى وقتى كه شما بزرگ مى شويد اين جريان ادامه دارد. بنابراين بايد به نصايح و دستورالعمل هاى مراقبتى دقيقاً گوش كرده و عمل كنيد. بدون در نظر گرفتن سن، به اين مسئله هم بايد توجه كرد كه مناطقى از پوست كه بخيه خورده اند و يا زخمى از پيش دارند آسيب پذيرتر از بقيه مناطق پوست هستند.

• مكمل هاى مورد نياز

از آنجايى كه كرم هاى ضدآفتاب ساخت ويتامين D در پوست را دچار اختلال مى كند بنابراين توصيه مى شود كه تمام كودكان در شروع دو ماهه اول زندگى خود ويتامين D خوراكى مصرف كنند تا از بروز راشيتيسم (نرمى استخوان) و عوارض ديگر كمبود ويتامين D جلوگيرى به عمل آيد. در مورد كودكان حداقل دريافت (IU ،۲۰۰ واحد بين المللى) از ويتامين D به طور روزانه ضرورى است. حتى كودكانى كه از شير مادر تغذيه مى شوند نيز بايد اين مقدار ويتامين D خوراكى را مصرف كنند. نگرانى هاى اخير كه موضوع تحقيقات بيشترى شده افزايش تعداد مبتلايان به راشيتيسم مخصوصاً در مناطق شهرى است. (راشيتيسم بر اثر كمبود تابش آفتاب به پوست بدن و دريافت ناكافى از ويتامين D ايجاد مى شود.) خورشيد و تابش هاى آن منبع مناسبى براى ويتامين D است، اما اندازه گيرى ميزان تابش خورشيد بسيار مشكل است. عواملى مانند تعداد رنگدانه هاى موجود در پوست كودك، تابش آفتاب به پوست و... بر ميزان ويتامين D كه بدن توليد مى كند موثر است. مخصوصاً كودكانى كه با شير مادر تغذيه مى شوند بيشتر در معرض ابتلا به كمبود ويتامين D و راشيتيسم هستند چرا كه شير مادر حاوى مقدار كمى ويتامين D است در نتيجه كودكان شيرخوار در معرض عوارض كمبود ويتامين D قرار مى گيرند. نوع كرم (يا ژل يا لوسيون يا اسپرى) ضدآفتاب كودكان بايد به شكلى انتخاب شود كه استفاده از آن راحت باشد و به داخل چشم و يا دهان آنها وارد نشود. از محصولات مخصوص كودكان حتماً استفاده كنيد زيرا اين گونه محصولات ملايم تر و مناسب تر هستند.

             آب و تابستان

دلايل اصلى از دست رفتن آب بدن را مى توان گرماى زياد و تمرينات ورزشى نام برد. وقتى ورزش مى كنيد، واكنش طبيعى بدنتان براى تنظيم دما، عرق كردن است. هرچه ميزان عرق بيشتر باشد، آب بيشترى نيز از دست مى رود و اين موضوع وقتى خودش در هواى گرم نيز صورت بگيرد، تشديد مى شود. در نتيجه ممكن است افراد به خاطر تمرينات ورزشى در هواى گرم آب بدنشان را از دست بدهند. البته دلايل ديگرى نيز از قبيل مصرف داروهايى مثل داروى فشار خون كه عملكرد آنها با كاهش دادن آب عمومى بدن همراه است، وجود دارد و يا اين كه پس از اسهال و استفراغ، بدن با چنين حالتى مواجه مى شود.
• بدن يك شخص روزانه چه مقدار آب نياز دارد؟
اين مقدار كاملاً متغير است و به معيار هاى فراوانى از قبيل سن، سطح فعاليت و محيط بستگى دارد. اگر يك فرد سالم و طبيعى باشد، از دست رفتن كوتاه مدت آب بدن مشكل زيادى ايجاد نمى كند، زيرا در اين حالت كليه ها فعاليت مى كنند تا حجم ادرار را كاهش دهند و آب بدن را حفظ كنند. براى افراد سالم و بالغى كه روزانه ۳ هزار كالرى مصرف مى كنند، حداقل ميزان آبى كه بايد بنوشند حدود ۳ ليتر است، چه اين ميزان به صورت آب و انواع نوشيدنى ها باشد و چه اين كه در انواع غذاها موجود باشد. البته براى افراد خيلى فعال از قبيل كشاورزان و يا حتى سربازان كه كار آنها در هواى گرم است، اين ميزان بيشتر نيز مى شود.
• براى چه افرادى از دست رفتن آب بدن خطرناك تر است؟
همان طور كه مى دانيد اطفال در هر زمينه اى حساس تر از ديگران هستند، پس در اين خصوص نيز عواقب بدى در انتظار اطفال خواهد بود. همچنين افراد مسن و بيمار در خطر زيادى قرار دارند.
• در چه مرحله اى الكتروليت ها را بايد در بدن جايگزين كرد؟
در مواقعى كه فرد به خاطر اسهال و استفراغ دچار از دست دادن آب بدن شده باشد، مقادير زيادى از مواد معدنى و الكتروليت هاى بدنش را از دست مى دهد كه بايد به هر شكلى جايگزين شود. البته اگر كمتر از ۲ ساعت و در هواى معتدل ورزش مى كنيد، مشكل خاصى ايجاد نمى شود، اما اگر در هواى گرم تمرينات ورزشى خود را انجام مى دهيد احتمالاً بايد هرچه زودتر اقدام به جايگزين كردن الكتروليت هاى از دست رفته بدنتان كنيد. اگر ورزشكار هستيد و ميزان عرق بدنتان نيز بسيار بالا است، بايد الكتروليت ها را متناسب با سرعت از دست رفتنشان جايگزين كنيد. براى اين منظور، سرم هاى قندى نمكى به كار مى رود كه حاوى الكتروليت هايى با غلظت هاى متناسب با از دست رفتن آنها است و به وسيله ورزشكاران پس از ورزش هاى سنگين مصرف مى شود.
• چگونه مى توانيد از وضعيت آب بدن خود مطلع شويد؟
يك راه آن اندازه گيرى وزن بدن است. به اين ترتيب كه هر روز صبح خود را وزن كنيد و عدد ثابتى را به دست آوريد. اگر پس از يك تمرين شديد ورزشى وزن بدنتان به طور ناگهانى كاهش يافت، احتمال مى رود كه آب بدنتان كم شده باشد. روش ديگر نيز براى عادات ادرارى است. اگر ادرار شما همانند سابق است و رنگ آن نيز شفاف است، آب بدنتان در حد خوبى است، اما اگر دير به دير ادرار مى كنيد و رنگ آن نيز تيره شده است، احتمالاً به كم آبى دچار شده ايد. دريافت آب براى حيات لازم است و حتى ضرورى تر از انرژى است، زيرا اگر بدن قادر است بدون دريافت غذا چندين هفته زنده بماند، بدون دريافت آب نمى تواند بيش از چند روز به زندگى ادامه دهد. «ونسان» عقيده دارد: پيرى و چروكيدگى ناشى از هدر رفتن آب يك بدن جوان است. بدن نوزادان داراى ۸۵ درصد آب است، در صورتى كه در تركيب بدن يك فرد پير حداكثر ۶۰ درصد آب وجود دارد. نياز به آب دائمى بوده و با مقدار آبى كه بدن از دست مى دهد متناسب است. از طرف ديگر مقدار آب مورد نياز بر حسب تركيب رژيم غذايى، درجه حرارت محيط، كار عضلانى و... تغيير مى كند. با افزايش فعاليت ورزشكار آب هدر رفته از بدن او بيشتر شده در نتيجه نياز او به آب نيز افزايش مى يابد. پس سن ورزشكار، ميزان فعاليت او، درجه حرارت محيط، نوع غذايى كه خورده است و بسيارى از عوامل ديگر بر نياز او به آب موثر است كه اگر تامين نشود خصوصاً در طول مسابقه، اثرات سويى بر كيفيت عملكرد ورزشكار دارد. براى تعيين ميزان نياز به آب در شرايط طبيعى، بدون در نظر گرفتن گردش و دفع آب ناشى از فعاليت ورزشى سنگين مى توان فرمول cc ۱=۱ كيلو كالرى (به ازاى هر كيلو كالرى دريافتى نياز به يك سانتى متر مكعب است) را به عنوان نياز منطقى پذيرفت. يا مى توان گفت كه وقتى رژيم غذايى تامين كننده  ۳۵۰۰  كيلو كالرى انرژى باشد نياز به آب cc3500 است. به طور كلى آنچه مطرح است اين است كه تنها دريافت آب نبايد در نظر گرفته شود بلكه آنچه بايد مورد توجه باشد دفع آب است زيرا بايد به اندازه كافى آب نوشيد تا براى حداقل ۵/۱ ليتر دفع ادرارى در روز كافى باشد تا كليه ها به راحتى مواد زائد را دفع كنند. يك راه ساده براى تامين آب بدن ورزشكار اين است كه قبل و پس از مسابقه او را وزن كنيم و به ازاى هر نيم كيلو كاهش وزن دو ليوان نوشيدنى به او بدهيم. بهتر است به جاى آب ساده، آب ميوه تازه و خنك با مقدار خيلى كم نمك افزوده (آب پرتقال يا آب گوجه فرنگى با كمى نمك) در اختيارش قرار گيرد چون آب خنك سريع تر جذب شده و به علاوه ويتامين C از دست رفته، سديم و كلر هم تامين مى شود.
• دريافت آب و فعاليت
فعاليت هاى عضلانى با از دست دادن آب براى تنظيم درجه حرارت بدن همراه است و هر چه فعاليت سنگين تر و طولانى تر باشد مقدار اتلاف آب بيشتر است. كاهش زياد آب بدن موجب كاهش توان كار بدن مى شود (از دست دادن ۲ درصد مايع، معادل ۵/۱ ليتر براى يك فرد ۷۰ كيلوگرمى، موجب كاهش ۲۰ درصد و از دست دادن ۴ درصد مايع موجب كاهش ۴۰ درصد توان كارى است) بنابراين لازم است يك «سياست  آب» برقرار نمائيم، به نحوى كه به افراد عادت دهيم قبل از تشنگى آب بنوشند (زيرا تشنگى يك علامت تاخيرى كمبود آب است) تا به منظور جلوگيرى از كاهش آب بدن حتى الامكان ذخيره كافى آب در بدن موجود باشد. براساس تجربياتى كه در سال هاى اخير انجام شده مى توانيم توصيه كنيم كه در مدت سه ساعت قبل از شروع فعاليت، در درجه حرارت معمولى ۵۰۰ تا ۷۵۰ ميلى ليتر آب به تدريج نوشيده شود تا موجب سوءهضم نشود. با وجود اين توصيه مى شود كه از نيم ساعت قبل از شروع فعاليت مسابقاتى يا تمرينى مايعات نوشيده نشود.

نقش آب در شادابي و سلامتي پوست بدن

بهترين و سالم ترين فرآورده طبيعي براي شادابي و سلامتي پوست بدن مصرف لازم و كافي آب است. افرادي كه به اندازه كافي آب مصرف نميكنند علاوه بر اثرات مختلف دروني تاثير شديدي بر روي كيفيت شادابي پوست بدن به جا ميگذارد كه در درازمدت سبب پيري زودرس پوست ميشود، و اين عمل برگشت ناپذير خواهد بود. نوشابه هايي كه در آن مواد شيميايي و كافئين به كار رفته و مانند‌ نوشابه هاي گازدار مقدار زيادي از املاح داخل بدن را از طريق ادرار خارج ميسازند و اين از دست دادن درازمدت املاح بر سلامتي و بهزيستي پوست بدن اثرات غيرقابل انكاري به جا ميگذارد. نوشيدن 8 ليوان آب در روز آن هم به طور مرتب نه به صورت يكي دو بار در روز و همچنين مصرف شير كم چربي، آب ميوه و سبزيجات نه تنها قسمت اعظمي از مايعات مورد لزوم بدن را تامين ميكند بلكه به همراه خود مقدار زيادي ويتامين ها و املاح و آنزيم ها و تركيبات طبيعي ضد بيماريهاي مزمن را به بدن ميرساند.

براي شادابي پوست، حتما بايد‌ قبل از شروع ورزش مقدار كافي آب مصرف نمود و در موقع ورزش و پس از اتمام آن هم بايد مرتبا آب نوشيد تا مايعات از دست رفته توسط عرق و تنفس و غيره در حين ورزش تامين گردد و بدن دچار كم آبي نشود. شستن پوست با آب سالم و خنك و در دفعات مختلف در روز امريست واجب و ضروري براي حفظ و شادابي پوست بدن. 

غذاي مغز و بهبودي قدرت حافظه

غذاهاي مختلف ميتوانند بر روي سلولهاي مغز اثر مثبت از نظر حافظه گذاشته و يا موجب كندي قدرت حافظه شوند. در اينجا به بعضي از غذاهايي كه در بهزيستي و سلامتي مغز از نظر حافظه نقش دارند اشاره ميگردد.

1ــ آهن: كمبود آهن رژيم غذايي موجب اختلالاتي در تمركز حواس و حافظه ميشود. افرادي كه به هر دليلي به كم خوني دچار هستند و يا خانمها در موقع عادت ماهانه مشكلاتي از اين جهت داشته و كمتر ميتوانند از حافظه خود استفاده كنند و يا در موقع امتحان احساس ميكنند كه چيزي را به خاطر نميآورند و دچار نوعي سرگرداني ميشوند. پژوهشگران دانشگاه King در لندن مطالعه جالبي بر روي 140 دختر دبيرستاني به عمل آورده اند كه بيانگر نقش آهن در قدرت حافظه است. آنهايي كه كمبود آهن نداشتند با هوش تر و تمركز حواسشان به مراتب بيشتر از آن دسته از دختراني بود كه به هر دليلي كم خون بودند.

گوشت قرمز، سبزيهاي سبز تيره رنگ، تخم مرغ و ساردين حاوي مقدار قابل ملاحظه اي آهن است. سبزيجاتي كه حاوي آهن هستند مانند‌ اسفناج حتما بايد با مقداري ويتامين C مصرف شوند تا آهن موجود در آن جذب بدن گردد. در غير اين صورت مقدار بسيار ناچيزي از آهن موجود در اسفناج‌ جذب بدن ميگردد.

2ــ كالري: افرادي كه رژيم موازنه شده و متعادل ندارند به اندازه كافي انرژي از طريق مصرف غذا دريافت نميكنند (يك زن در روز به 2300 كالري و يك مرد 3200 كالري نياز دارد) و كمتر ميتوانند تمركز حواس داشته باشند و مغز خودشان را به كار گيرند. به همين جهت در ساعات آخر روز و يا در موقع گرسنگي شخص نميتواند خوب فكر كند و به درستي تصميم بگيرد و يا همه چيز را به خوبي به خاطر آورد. در اين صورت خوردن غذاهاي انرژي زا مانند مواد قندي و نشاسته اي و چربي آن هم در حد اعتدال امريست مهم و ضروري.

3ــ صبحانه كامل: افرادي كه به هر دليلي صبحانه نميخورند كمتر ميتوانند از حواس پرتي در موقع روز دوري كنند. دانش آموزاني كه صبحانه نميخورند و مجبورند امتحاني را بگذرانند مسلما مشكلاتي از نظر حافظه خواهند داشت. بياني است معروف كه صبحانه چراغ روز است و شخص بايد با خوردن صبحانه كامل و سالم روز خوشي را شروع نمايد.

4ــ سبزي و ميوه: سبزي و ميوه حاوي مقدار زيادي املاح و ويتامين ها، آنتي اكسيدانها و آنزيم هايي هستند كه در سلامتي و بهزيستي بدن، مخصوصا سلولهاي مغز و اعصاب نقشي مهم دارند. خوردن سبزي و ميوه در نوبتهاي مختلف با غذا و بين غذا عادتي است بسيار مفيد. سبزيهاي سبز تيره رنگ و ميوه هاي با رنگهاي شاد و مختلف مانند توت فرنگي، گيلاس و غيره منبع مواد غذايي مفيد هستند.

5ــ ورزش: ورزشهاي فكري و جسمي ميتوانند در بهزيستي مغز و اعصاب نقشي مهم داشته باشند. بازي شطرنج و بازيهايي كه نياز به فكر كردن و به خاطر سپردن دارند نه تنها قدرت حافظه را بالا ميبرند بلكه از بيماريهايي مانند آلزايمرز نيز جلوگيري ميكنند.